De verrassende verbinding tussen schilderkunst, bewustzijn en trance

"Een schilder leert niet alleen een onderwerp schilderen. Hij leert een nieuwe manier van kijken."

Wanneer mensen aan schilderen denken, denken ze vaak aan creativiteit, techniek of talent. Maar wie ooit serieus heeft leren schilderen, ontdekt al snel dat schilderen in werkelijkheid veel dieper gaat dan het leren hanteren van een penseel.

Schilderen begint niet met verf.

Schilderen begint met aandacht.

Misschien is dat wel de reden waarom zoveel kunstenaars beschrijven dat zij tijdens het schilderen de tijd vergeten. Gedachten verdwijnen naar de achtergrond. De wereld lijkt even stil te worden. Er ontstaat een diepe concentratie waarin alleen nog het onderwerp, het licht en het doek lijken te bestaan.

Psychologen noemen deze ervaring vaak flow.

Binnen Nimis herkennen wij hierin iets wat al eeuwenlang bekend is binnen het mediumschap: een natuurlijke verschuiving van bewustzijn.

Niet iets mystieks.

Maar een toestand waarin de analytische geest langzaam stiller wordt en volledige aandacht ontstaat voor het huidige moment.

We zien minder dan we denken

De meeste mensen denken dat zij goed kunnen kijken.

Toch laten zowel kunstenaars als neurowetenschappers zien dat ons brein voortdurend snel conclusies trekt.

We zien geen verzameling kleuren, vormen en licht.

We zien een appel.

Een boom.

Een stoel.

Een gezicht.

Ons brein herkent het voorwerp en stopt vervolgens met werkelijk waarnemen.

Voor een schilder is dat juist het begin van het leerproces.

Een schilder leert niet naar een peer te kijken.

Hij leert kijken naar de manier waarop het licht over de vorm glijdt.

Hij ontdekt dat schaduw zelden grijs is.

Dat een witte doek tientallen verschillende kleuren bevat.

Dat een eenvoudig stilleven een wereld van subtiele nuances bevat die de meeste mensen nooit opmerken.

Werkelijk leren schilderen betekent daarom vooral leren waarnemen.

Leren kijken verandert het brein

De Amerikaanse kunstpedagoog Betty Edwards maakte miljoenen mensen bewust van een opmerkelijk verschijnsel met haar boek Drawing on the Right Side of the Brain.

Zij beschreef hoe veel kunstenaars tijdens het tekenen een verschuiving ervaren van analytisch denken naar direct waarnemen. Hoewel de moderne neurowetenschap inmiddels laat zien dat beide hersenhelften voortdurend samenwerken en creativiteit veel complexer is dan een simpele links-rechtsverdeling, herkennen veel kunstenaars onmiddellijk de ervaring die Edwards beschrijft.

Woorden verdwijnen.

Analyse wordt minder belangrijk.

Je kijkt niet langer naar een object waarvan je de naam kent.

Je kijkt naar lijnen.

Vormen.

Licht.

Ruimte.

Kleur.

Relaties.

Het is alsof de wereld opnieuw zichtbaar wordt.

Leonardo da Vinci noemde het "de kunst van het zien"

Eeuwen voordat de psychologie onderzoek deed naar aandacht en creativiteit, schreef Leonardo da Vinci al dat een kunstenaar vooral moest leren kijken.

Voor Leonardo was schilderen veel meer dan techniek.

Hij sprak over saper vedere – de kunst van het werkelijk zien.

Niet kijken naar wat je denkt te weten.

Maar waarnemen zonder oordeel.

Nieuwsgierig.

Open.

Aandachtig.

Misschien is dat wel de grootste overeenkomst tussen een kunstenaar en een onderzoeker van bewustzijn.

Beiden oefenen dezelfde kwaliteit.

Aandacht.

De eerste stap naar trance

Binnen het mediumschap wordt trance vaak geassocieerd met communicatie met de spirituele wereld.

Dat is begrijpelijk, maar het vertelt slechts een deel van het verhaal.

Trance begint veel eerder.

Een trance is in essentie een veranderde staat van bewustzijn waarin het voortdurende analytische denken naar de achtergrond verschuift en ruimte ontstaat voor een diepere vorm van waarnemen, intuïtie en inspiratie.

Iedereen kent zulke momenten.

Tijdens muziek.

Tijdens sport.

Tijdens het schrijven.

Tijdens het schilderen.

Of tijdens een wandeling in de natuur.

Niet iedere flowervaring is een mediumistische trance.

Maar vrijwel iedere diepe trance begint met dezelfde kwaliteit van aandacht.

Volledig aanwezig zijn.

Creativiteit en inspiratie

Binnen de geschiedenis van het Engelse spiritualisme bestaan verschillende vormen van creatieve trance.

Sommige mediums schrijven onder inspiratie (inspirational writing of trance writing).

Anderen componeren muziek.

Er zijn mediums die tekenen of schilderen onder inspiratie. Binnen het spiritualisme wordt dit onder andere psychic art, inspirational art of – bij diepere vormen – trance art genoemd.

Opvallend genoeg speelt techniek daarbij een veel grotere rol dan vaak wordt gedacht.

Hoe beter het vakmanschap ontwikkeld is, hoe vrijer inspiratie zich kan uitdrukken.

Inspiratie vervangt techniek niet.

Techniek maakt inspiratie zichtbaar.

Is schilderen een spirituele activiteit?

Binnen Nimis beantwoorden wij die vraag met ja.

Niet omdat verf of een penseel op zichzelf spiritueel zouden zijn.

En ook niet omdat ieder schilderij automatisch een spirituele ervaring oplevert.

Wij zien spiritualiteit als het ontwikkelen van bewustzijn.

Het vermogen om werkelijk aanwezig te zijn.

Om aandachtig waar te nemen.

Om de automatische stroom van gedachten even los te laten.

Juist daarin kan schilderen een spirituele beoefening worden.

Niet doordat het onderwerp spiritueel is.

Maar doordat de schilder zichzelf traint in aandacht, concentratie, verwondering en open waarneming.

In die zin verschilt schilderen minder van meditatie dan veel mensen denken.

Beiden brengen ons terug naar hetzelfde punt.

Het huidige moment.

De brug tussen kunst en mediumschap

Misschien is dat wel de reden waarom creativiteit al eeuwenlang een belangrijke plaats inneemt binnen verschillende spirituele tradities.

Niet omdat kunst een doel op zichzelf is.

Maar omdat creativiteit een natuurlijke weg kan zijn naar een andere kwaliteit van bewustzijn.

Een schilder leert kijken zonder voortdurend te oordelen.

Een schrijver leert luisteren naar inspiratie.

Een musicus leert volledig opgaan in klank.

Een trancemedium leert het denken tijdelijk los te laten om ruimte te maken voor een diepere ervaring van bewustzijn.

De vorm verschilt.

De onderliggende kwaliteit is verrassend vergelijkbaar.

Aandacht.

Bewust leren kijken

Bij Nimis geloven we dat bewustzijn niet alleen ontstaat tijdens meditatie of trance. Het kan zich ook ontwikkelen tijdens iedere activiteit waarin volledige aandacht centraal staat.

Daarom zien wij schilderen niet als een losstaande creatieve hobby, maar als een ambacht dat tegelijkertijd onze manier van waarnemen verdiept.

Je leert niet alleen hoe licht over een voorwerp valt.

Je leert ook hoe snel het denken conclusies trekt.

Je leert niet alleen kleuren mengen.

Je leert opnieuw kijken.

En misschien is dat wel de mooiste brug tussen kunst en spiritualiteit.

Niet dat schilderen ons ergens anders naartoe brengt.

Maar dat het ons steeds opnieuw terugbrengt naar waar alle bewustzijn begint.

Hier.

Nu.

Met volledige aandacht.

---